10 Şubat Uluslararası Epilepsi Günü: Epilepsi Nedir ve İlk Yardım

Epilepsi, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ancak hâlâ yanlış bilgilerle çevrili olan nörolojik bir hastalıktır. 10 Şubat Uluslararası Epilepsi Günü, epilepsi hakkında toplumsal farkındalığı artırmak, doğru bilgiyi yaymak ve damgalanmayı azaltmak amacıyla her yıl küresel ölçekte anılmaktadır.

Bu özel gün, epilepsinin yalnızca nöbetlerden ibaret olmadığını; erken tanı, doğru yaklaşım ve bilinçli müdahale ile bireylerin yaşam kalitesinin korunabileceğini hatırlatır. Toplumda yaygın olan yanlış inanışlar ise hem hastaları hem de yakın çevresini olumsuz etkileyebilmektedir.

Bu yazıda; epilepsi nedir, epilepsi belirtileri nelerdir, doğru bilinen yanlışlar ve en önemlisi epilepsi nöbeti geçiren birine nasıl yardımcı olunacağı bilimsel ve pratik bir çerçevede ele alınmaktadır.

Epilepsi Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin normal dışı ve aşırı elektriksel aktiviteleri sonucu ortaya çıkan, tekrarlayıcı nöbetlerle seyreden kronik bir nörolojik hastalıktır. Tek bir nöbet geçirmek epilepsi tanısı için yeterli değildir; tanı, genellikle tekrarlayan ve açıklanamayan nöbetlerin varlığıyla konur.

Epilepsi her yaşta görülebilir. Ancak çocukluk, ergenlik ve ileri yaş dönemlerinde daha sık ortaya çıktığı bilinmektedir. Hastalığın şiddeti, nöbet türü ve sıklığı kişiden kişiye değişiklik gösterir. Bazı bireylerde nöbetler seyrek görülürken, bazılarında günlük yaşamı etkileyecek düzeyde olabilir.

Epilepsi Neden Olur?

Epilepsinin nedeni her zaman net olarak belirlenemeyebilir. Ancak birçok vakada altta yatan bazı risk faktörleri bulunmaktadır.

Epilepsiye yol açabilen nedenler şunlardır:

• Doğum travmaları ve oksijensiz kalma: Doğum sırasında beyin hasarı oluşması

• Kafa travmaları: Trafik kazaları, düşmeler veya darbelere bağlı beyin hasarı

• Beyin tümörleri veya damar hastalıkları: İnme, beyin kanaması gibi durumlar

• Genetik yatkınlık: Ailede epilepsi öyküsünün bulunması

• Enfeksiyonlar: Menenjit, ensefalit gibi beyin enfeksiyonları

Bazı hastalarda ise tüm tetkiklere rağmen kesin bir neden saptanamaz. Bu durum “nedeni bilinmeyen epilepsi” olarak tanımlanır.

Epilepsi Belirtileri Nelerdir?

Epilepsi belirtileri yalnızca şiddetli kasılmalarla sınırlı değildir. Nöbetlerin türüne göre belirtiler oldukça farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bu nedenle epilepsi, zaman zaman fark edilmeden ilerleyebilir.

En sık görülen epilepsi belirtileri şunlardır:

• Ani bilinç kaybı

• Vücudun bir bölümünde ya da tamamında kasılmalar

• Boş bakma, dalıp gitme

• Kontrolsüz kol veya bacak hareketleri

• Ani düşmeler

• İstem dışı çığlık atma

• Dil ısırma veya ağızdan köpük gelmesi

• Nöbet sonrası sersemlik, yorgunluk ve baş ağrısı

Bazı nöbetler saniyeler sürerken, bazıları birkaç dakika devam edebilir. Nöbet sonrası yaşanan kafa karışıklığı, epilepsinin ayırt edici özelliklerinden biridir.

Epilepsi Türleri Nelerdir?

Epilepsi, beynin hangi bölgesinin etkilendiğine göre farklı türlerde sınıflandırılır. Bu sınıflama, doğru tedavi ve takip açısından büyük önem taşır.

Fokal (Parsiyel) Epilepsi Nöbetleri

Fokal nöbetler, beynin belirli bir bölgesinde başlar. Kişi bilinç kaybı yaşayabilir veya yaşamayabilir.

Bu nöbetlerde görülebilen durumlar:

• Tek taraflı kasılmalar

• Garip kokular veya tatlar hissetme

• Duygusal değişiklikler

• Otomatik hareketler (el ovuşturma, dudak şapırdatma gibi)

Jeneralize Epilepsi Nöbetleri

Jeneralize nöbetler, beynin her iki yarısını birden etkiler ve genellikle bilinç kaybı ile seyreder.

En bilinen jeneralize nöbet türleri:

• Tonik-klonik (sara nöbeti olarak bilinir)

• Absans (kısa süreli dalma nöbetleri)

• Miyoklonik nöbetler

Bu nöbet türleri toplumda epilepsiyle en sık özdeşleştirilen tablolardır.

Epilepsi Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Epilepsiyle ilgili yanlış bilgiler, hastaların sosyal yaşamda dışlanmasına ve yanlış müdahalelere neden olabilmektedir.

Yanlış: Epilepsi bulaşıcıdır

Epilepsi bulaşıcı değildir. Kişiden kişiye temasla veya aynı ortamda bulunmakla geçmez.

Yanlış: Epilepsisi olan herkes nöbet sırasında bayılır

Her epilepsi nöbeti bilinç kaybı ile seyretmez. Bazı nöbetlerde kişi çevresinin farkındadır.

Yanlış: Epilepsi zeka geriliği yapar

Epilepsi, doğrudan zeka geriliğine neden olmaz. Epilepsisi olan bireyler eğitim, iş ve sosyal yaşamda aktif olabilir.

Yanlış: Nöbet sırasında ağza bir şey sokmak gerekir

Bu son derece tehlikeli ve yanlış bir uygulamadır. Nöbet sırasında ağıza yabancı cisim sokmak ciddi yaralanmalara yol açabilir.

Epilepsi Nöbeti Geçiren Birine Nasıl Yardımcı Olabilirsin?

Epilepsi nöbeti geçiren birine doğru şekilde yardımcı olmak, hem kişinin güvenliği hem de nöbetin komplikasyonsuz atlatılması açısından kritik öneme sahiptir. Toplumda iyi niyetle yapılan birçok müdahale, aslında ciddi sağlık riskleri oluşturabilmektedir. 10 Şubat Uluslararası Epilepsi Günü, bu konuda doğru bilginin yayılması için önemli bir farkındalık fırsatıdır.

Epilepsi nöbetleri çoğu zaman kısa sürelidir ve kendiliğinden sonlanır. Bu süreçte asıl amaç, kişinin zarar görmesini engellemek ve tıbbi gereklilik oluşmadıkça paniğe kapılmamaktır.

Epilepsi Nöbeti Sırasında Yapılması Gerekenler

Bir epilepsi nöbetiyle karşılaşıldığında sakin kalmak ve doğru adımları izlemek hayati önem taşır.

Nöbet Anında Doğru Müdahale Nasıl Olmalıdır?

Nöbet sırasında yapılması gerekenler şunlardır:

• Kişiyi güvenli bir alana alın, çevresindeki sert ve keskin nesneleri uzaklaştırın

• Başını yan tarafa çevirerek hava yolunun açık kalmasını sağlayın

• Mümkünse başının altına yumuşak bir destek koyun

• Sıkı giysileri gevşetin, özellikle boyun ve göğüs bölgesini rahatlatın

• Nöbetin süresini takip edin

Nöbet genellikle 1–3 dakika içinde sona erer. Bu süreçte kişinin yanında kalmak ve gözlemlemek yeterlidir.

Epilepsi Nöbeti Sırasında Yapılmaması Gerekenler

Yanlış müdahaleler, nöbet geçiren kişiye ciddi zararlar verebilir. Bu nedenle bazı davranışlardan özellikle kaçınılmalıdır.

Kesinlikle Yapılmaması Gereken Hatalar

Epilepsi nöbeti sırasında yapılmaması gerekenler:

• Ağıza kaşık, bez, parmak veya herhangi bir cisim sokmak

• Kişiyi zorla tutmaya veya kasılmaları durdurmaya çalışmak

• Su, ilaç veya yiyecek vermek

• Panikleyerek kişiyi sarsmak

• Kalabalık oluşturmak

Bu tür müdahaleler diş kırıklarına, çene çıkıklarına, solunum yollarının tıkanmasına ve boğulmaya yol açabilir.

Nöbet Sonrasında Ne Yapılmalı?

Nöbet sona erdikten sonra kişi genellikle sersemlik, yorgunluk ve kafa karışıklığı yaşayabilir. Bu dönem “postiktal dönem” olarak adlandırılır.

Nöbet sonrasında yapılması gerekenler şunlardır:

• Kişinin dinlenmesine izin verin

• Bilinci tam açılana kadar yanında kalın

• Yavaş ve sakin bir ses tonuyla konuşun

• Utanç veya panik hissini azaltacak şekilde ortamı sakinleştirin

Nöbet sonrası kişiyi hemen ayağa kaldırmak veya zorla konuşturmak doğru değildir.

Ne Zaman Acil Yardım Çağrılmalıdır?

Her epilepsi nöbeti acil müdahale gerektirmez. Ancak bazı durumlar hayati risk oluşturabilir.

Aşağıdaki durumlarda acil sağlık hizmetleri çağrılmalıdır:

• Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa

• Nöbetler arka arkaya geliyorsa

• Kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa

• Nöbet sonrası bilinç geri gelmiyorsa

• Nöbet sırasında ciddi bir yaralanma oluştuysa

• Hamilelik, diyabet veya kalp hastalığı varsa

Bu durumlar, daha ciddi bir tabloya işaret edebilir ve profesyonel değerlendirme gerektirir.

Epilepsi ile Yaşam: Günlük Hayatta Nelere Dikkat Edilmeli?

Epilepsi tanısı, bireyin yaşamdan kopması anlamına gelmez. Doğru tedavi ve yaşam düzenlemeleriyle epilepsisi olan bireyler aktif, üretken ve sosyal bir hayat sürdürebilir.

Epilepsisi Olan Bireyler Günlük Hayatta Neler Yapabilir?

Epilepsi, uygun takip ve düzenli hekim kontrolüyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilen bir hastalıktır.

Epilepsisi olan bireyler:

• Eğitim hayatına devam edebilir

• Çalışabilir ve kariyer planı yapabilir

• Spor yapabilir (hekim önerisiyle)

• Sosyal hayata aktif şekilde katılabilir

Burada önemli olan, nöbetleri tetikleyebilecek faktörlerin bilinmesi ve bunlardan kaçınılmasıdır.

Epilepsi Nöbetlerini Tetikleyebilecek Faktörler

Her birey için tetikleyici faktörler farklı olabilir. Ancak bazı yaygın tetikleyiciler bulunmaktadır.

Epilepsi nöbetlerini tetikleyebilen durumlar:

• Uykusuzluk

• Yoğun stres ve duygusal yük

• Alkol kullanımı

• Düzenli ilaç kullanımının aksatılması

• Uzun süre aç kalma

• Yanıp sönen ışıklar (fotosensitif epilepsi)

Bu faktörlerin farkında olmak, nöbet kontrolünü önemli ölçüde kolaylaştırır.

Epilepsi Tanısı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısı, yalnızca tek bir belirtiye bakılarak konulmaz. Detaylı bir nörolojik değerlendirme gereklidir.

Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• Ayrıntılı hasta öyküsü

• EEG (Elektroensefalografi)

• Beyin MR veya BT görüntüleme

• Kan testleri ve metabolik değerlendirmeler

Tanı ve tedavi süreci mutlaka nöroloji uzmanı tarafından planlanmalıdır.

Epilepsi Nasıl Tedavi Edilir?

Epilepsi tedavisi, hastalığın türüne, nöbet sıklığına ve altta yatan nedenlere göre kişiye özel olarak planlanır. Amaç; nöbetleri tamamen ortadan kaldırmak ya da sıklığını ve şiddetini belirgin şekilde azaltmaktır. Günümüzde epilepsi tedavisinde oldukça etkili ve güvenli yöntemler bulunmaktadır.

Epilepsinin tedavisi uzun soluklu bir süreçtir ve düzenli takip gerektirir. Tedaviye uyum, hastalığın kontrol altına alınmasında en belirleyici faktörlerden biridir.

Epilepsi Tedavisinde Kullanılan Yöntemler

Epilepsi tedavisinin temelini antiepileptik ilaçlar oluşturur. Hastaların büyük bir kısmında düzenli ilaç kullanımı ile nöbetler kontrol altına alınabilmektedir.

İlaç tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler:

• İlaçlar her gün aynı saatte kullanılmalıdır

• Doz değişikliği mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır

• İlaçlar aniden kesilmemelidir

• Yan etkiler düzenli olarak izlenmelidir

Doğru ilaç ve doğru doz belirlendiğinde, birçok hasta uzun süre nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Cerrahi Tedavi ve Diğer Yaklaşımlar

Bazı hastalarda ilaç tedavisine rağmen nöbetler kontrol altına alınamayabilir. Bu durumda ileri tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

İleri tedavi seçenekleri:

• Epilepsi cerrahisi

• Vagus sinir stimülasyonu

• Ketojenik diyet (özellikle çocuklarda)

Bu yöntemler her hasta için uygun değildir ve detaylı değerlendirme gerektirir.

Çocuklarda Epilepsiye Yaklaşım

Çocukluk çağında epilepsi, erişkinlere kıyasla farklı özellikler gösterebilir. Bazı epilepsi türleri çocukluk dönemine özgüdür ve zamanla tamamen ortadan kalkabilir.

Çocuklarda epilepsi yönetiminde öne çıkan noktalar:

• Erken tanı ve düzenli takip

• Okul ve öğretmen bilgilendirmesi

• Aile eğitimi ve psikososyal destek

• İlaca uyumun yakından izlenmesi

Çocuğun yalnızca tıbbi değil, duygusal ve sosyal gelişimi de mutlaka dikkate alınmalıdır.

Epilepsi ve Toplumsal Farkındalık

Epilepsi, tıbbi bir hastalık olmasına rağmen toplumda hâlâ yanlış algılarla karşılanabilmektedir. Bu durum, epilepsisi olan bireylerin sosyal hayatta dışlanmasına ve psikolojik yük yaşamasına neden olabilir.

10 Şubat Uluslararası Epilepsi Günü, bu damgalamayı azaltmak ve doğru bilgiyi yaymak için önemli bir farkındalık günüdür. Epilepsi hakkında doğru bilgiye sahip olmak, yalnızca hastalara değil, tüm topluma fayda sağlar.

Epilepsi ile Yaşam Kalitesi Nasıl Artırılır?

Epilepsi tanısı, bireyin yaşamdan geri kalması anlamına gelmez. Doğru destekle yaşam kalitesi büyük ölçüde korunabilir.

Yaşam kalitesini artıran unsurlar:

• Düzenli hekim kontrolü

• Sağlıklı uyku düzeni

• Stres yönetimi

• Sosyal destek

• Bilinçli çevre ve doğru ilk yardım bilgisi

Epilepsiyle yaşayan bireylerin en büyük ihtiyacı, anlaşılmak ve doğru şekilde desteklenmektir.

Happ Health ile Epilepsi Sürecinde Doğru Destek

Epilepsi gibi kronik hastalıklarda düzenli takip, doğru bilgilendirme ve uzman desteği büyük önem taşır. Happ Health, dijital sağlık platformu olarak bireylerin online doktor, online sağlık danışmanlığı ve uzaktan uzman görüşü hizmetlerine kolayca erişmesini sağlar.

Epilepsiyle ilgili sorularınızda, nöroloji uzmanlarına online doktor görüşmesiyle ulaşabilir; kontrol ve yönlendirmeleri güvenli şekilde alabilirsiniz. Sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştıran dijital çözümler, epilepsiyle yaşamı daha yönetilebilir hale getirir.