Epilepsi Nedenleri ve Belirtileri

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin geçici olarak aşırı ve düzensiz elektriksel aktivite göstermesi sonucunda tekrarlayan nöbetlerle ortaya çıkan kronik bir nörolojik hastalıktır. Nöbet sırasında kişinin bilinci, hareketleri, duyuları, davranışları veya çevresiyle iletişimi geçici olarak etkilenebilir.

Epilepsi nöbetleri herkeste aynı şekilde görülmez. Bazı kişiler birkaç saniye boyunca çevreye boş bakarken bazı kişilerde kasılma, düşme, titreme veya bilinç kaybı meydana gelebilir. Nöbetin nasıl görüneceği, anormal elektriksel aktivitenin beynin hangi bölgesinde başladığına ve ne kadar yayıldığına bağlıdır.

Tek bir nöbet geçirilmesi her zaman epilepsi tanısı konulduğu anlamına gelmez. Epilepsi tanısında nöbetin nedeni, tekrar edip etmediği, kişinin öyküsü ve yapılan tetkikler birlikte değerlendirilir. Dünya Sağlık Örgütü, epilepsiyi genellikle belirgin bir tetikleyici olmaksızın ortaya çıkan iki veya daha fazla nöbetle karakterize bir hastalık olarak tanımlamaktadır.

Epilepsi Nöbeti Nedir?

Epilepsi nöbeti, beyindeki bir grup sinir hücresinin aynı anda aşırı elektriksel boşalma göstermesi nedeniyle beyin işlevlerinin geçici olarak etkilenmesidir.

Nöbet sırasında şu işlevlerden biri veya birkaçı değişebilir:

• Bilinç ve farkındalık
• Kas hareketleri
• Görme, işitme, tat ve koku duyuları
• Konuşma
• Hafıza
• Duygular
• Davranışlar
• Çevreyle iletişim

Her epilepsi nöbeti tüm vücudun kasılmasıyla ortaya çıkmaz. Bazı nöbetler yalnızca kısa süreli dalma, anlamsız bakış, tekrarlayan el hareketleri veya birkaç saniyelik bilinç değişikliği şeklinde görülebilir.

Epilepsi Neden Olur?

Epilepsinin temelinde beyindeki elektriksel iletişimin geçici olarak bozulması bulunur. Bununla birlikte bu bozulmaya yol açan tek bir neden yoktur. Dünya Sağlık Örgütü, epilepsinin nedenlerini yapısal, genetik, enfeksiyöz, metabolik, bağışıklık sistemiyle ilişkili ve nedeni bilinmeyen durumlar şeklinde sınıflandırmaktadır.

Vakaların önemli bir bölümünde epilepsinin kesin nedeni belirlenemeyebilir. Nedenin bilinmemesi, kişinin belirtilerinin önemsiz olduğu veya tanı konulamayacağı anlamına gelmez.

Genetik Faktörler

Bazı epilepsi türlerinde genetik yatkınlık etkili olabilir. Ailede epilepsi öyküsü bulunması riski artırabilse de ailesinde epilepsi bulunan herkes hastalık geliştirmez.

Bazı genetik değişiklikler sinir hücrelerinin çalışma biçimini ve nöbet eşiğini etkileyebilir. Genetik faktörler tek başına etkili olabileceği gibi çevresel ve gelişimsel etkenlerle birlikte de rol oynayabilir.

Doğum Öncesi ve Doğum Sırasındaki Beyin Hasarı

Gebelik döneminde veya doğum sırasında beynin yeterli oksijen alamaması, bazı doğumsal anomaliler ve doğum travmaları beyin dokusunu etkileyebilir.

Bu tür durumlar özellikle çocukluk döneminde başlayan bazı epilepsi türleriyle ilişkili olabilir. Ancak her doğum komplikasyonu epilepsiye neden olmaz.

Kafa Travmaları

Ciddi kafa travmaları, beyin dokusunda veya sinir hücreleri arasındaki bağlantılarda kalıcı değişikliklere yol açabilir.

Travmadan hemen sonra nöbet görülebileceği gibi bazı kişilerde nöbetler aylar veya yıllar sonra da başlayabilir. Her kafa travması sonrasında epilepsi gelişmez; risk travmanın şiddetine ve etkilenen beyin bölgesine göre değişebilir.

İnme ve Beyin Damarı Hastalıkları

Beyindeki kan akışının kesintiye uğramasına veya kanamaya neden olan inme, özellikle ileri yaşlarda başlayan epilepsinin önemli nedenleri arasında yer alabilir.

Arteriovenöz malformasyon olarak adlandırılan damar yapısı bozuklukları ve beyin kanamaları da normal elektriksel aktiviteyi etkileyebilir.

Beyin Tümörleri ve Yapısal Değişiklikler

Beyin tümörleri, kistler, doğumsal beyin gelişim bozuklukları ve bazı damar anomalileri nöbetlere neden olabilir.

Bu durumlarda nöbet, yapısal değişikliğin beyindeki elektriksel iletişimi etkilemesi sonucunda ortaya çıkabilir. Nedenin değerlendirilmesi için beyin görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Merkezi Sinir Sistemi Enfeksiyonları

Menenjit, ensefalit ve beyin dokusunu etkileyen diğer enfeksiyonlar nöbetlere yol açabilir.

Enfeksiyon sırasında nöbet görülebileceği gibi enfeksiyonun beyin dokusunda bıraktığı hasara bağlı olarak daha sonraki dönemlerde de epilepsi gelişebilir.

Metabolik ve Bağışıklık Sistemiyle İlişkili Nedenler

Kan şekeri, elektrolit dengesi veya metabolizmayı etkileyen bazı hastalıklar nöbete neden olabilir. Bununla birlikte metabolik bozukluk sırasında geçirilen her nöbet epilepsi anlamına gelmez.

Bağışıklık sisteminin beyin dokusunu etkilediği bazı nörolojik hastalıklar da epilepsiyle ilişkili olabilir. Bu tür durumların ayırıcı tanısı nöroloji uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Epilepsi Belirtileri Nelerdir?

Epilepsi belirtileri, nöbetin başladığı beyin bölgesine ve elektriksel aktivitenin yayılımına göre değişir. Belirtiler birkaç saniyelik farkındalık kaybından uzun süren kasılmalara kadar farklı biçimlerde görülebilir.

Nöbet öncesinde, nöbet sırasında veya nöbet sonrasında görülebilecek belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

Bilinç ve Farkındalık Değişiklikleri

Kişi nöbet sırasında çevresiyle iletişimini tamamen veya kısmen kaybedebilir. Sorulara yanıt vermeyebilir, boş bir noktaya bakabilir veya yaptığı işi aniden durdurabilir.

Nöbet sonrasında kişi yaşananları hatırlamayabilir. Bazı kişilerde kısa süreli dalgınlık, uyku hâli veya zihin bulanıklığı görülebilir.

Kasılma, Titreme ve Sıçramalar

Vücudun belirli bir bölümünde veya tamamında istemsiz hareketler görülebilir.

Bu hareketler şu biçimlerde ortaya çıkabilir:

• Kol veya bacakta tekrarlayan sıçramalar
• Kasların aniden sertleşmesi
• Ritmik kasılma ve gevşemeler
• Başın veya gözlerin bir yöne dönmesi
• Aniden yere düşme
• Kısa süreli kas tonusu kaybı

Her kasılma veya titreme epilepsi belirtisi değildir. Bayılma, uyku bozuklukları, bazı hareket bozuklukları ve psikojenik nöbetler de benzer görünebilir.

Dalma ve Boş Bakma

Özellikle bazı nöbet türlerinde kişi birkaç saniye boyunca çevreye boş bakabilir. Bu sırada konuşmaya yanıt vermeyebilir ve yaptığı hareketi durdurabilir.

Kısa sürdüğü için bu nöbetler bazen dikkatsizlik veya hayal kurma olarak yorumlanabilir. Sık tekrarlayan dalma ataklarının nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Duyusal Değişiklikler

Nöbet sırasında veya öncesinde görme, işitme, tat, koku ve dokunma duyularında geçici değişiklikler yaşanabilir.

Kişi şu belirtileri tarif edebilir:

• Ortamda bulunmayan bir kokuyu hissetme
• Ağızda farklı bir tat algılama
• Işık çakmaları veya şekiller görme
• Uyuşma veya karıncalanma
• Kulakta farklı sesler duyma
• Çevrenin yabancı ya da tanıdık gelmesi
• Ani korku veya huzursuzluk hissi

Bu belirtiler bazı kişilerde nöbetin başlangıcını haber veren “aura” olarak ortaya çıkabilir.

Otomatizmalar ve Tekrarlayan Hareketler

Otomatizma, kişinin farkında olmadan gerçekleştirdiği amaçsız veya tekrarlayan hareketleri ifade eder.

Nöbet sırasında şu davranışlar görülebilir:

• Dudak şapırdatma
• Çiğneme veya yutkunma hareketleri
• Elleri ovuşturma
• Elbiseleri çekiştirme
• Bir nesneyi tekrar tekrar tutma
• Amaçsız biçimde yürüme
• Aynı kelimeyi veya sesi tekrarlama

Kişi nöbet sonrasında bu hareketleri yaptığını hatırlamayabilir.

Nöbet Sonrası Zihin Bulanıklığı

Nöbet bittikten sonra beynin normal işleyişine dönmesi zaman alabilir. Bu döneme nöbet sonrası veya postiktal dönem adı verilir.

Bu dönemde şu belirtiler görülebilir:

• Yorgunluk
• Uyku hâli
• Baş ağrısı
• Kas ağrısı
• Konuşma güçlüğü
• Hafıza kaybı
• Zihin bulanıklığı
• Geçici güçsüzlük
• Nerede olduğunu anlayamama

Nöbet sonrasında toparlanma süresi kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler hemen normale dönerken bazı kişilerde bu süreç dakikalar veya saatler sürebilir.

Epilepsi Nöbet Türleri Nelerdir?

Epilepsi nöbetleri genel olarak beynin tek bir bölgesinde başlayan fokal nöbetler ve beynin iki tarafını aynı anda etkileyen yaygın başlangıçlı nöbetler şeklinde sınıflandırılabilir.

Nöbet türünün doğru belirlenmesi, tanı ve tedavi planının oluşturulması açısından önemlidir.

Fokal Başlangıçlı Nöbetler

Fokal nöbetler beynin belirli bir bölgesinde başlar. Kişinin farkındalığı korunabilir veya etkilenebilir.

Belirtiler, nöbetin başladığı bölgeye göre değişebilir:

• Bir kol veya bacakta kasılma
• Uyuşma ve karıncalanma
• Anormal koku veya tat algısı
• Ani korku hissi
• Konuşma güçlüğü
• Dalma
• Tekrarlayan amaçsız hareketler

Fokal başlayan bir nöbet daha sonra beynin iki tarafına yayılarak tüm vücudu etkileyebilir.

Yaygın Başlangıçlı Nöbetler

Yaygın başlangıçlı nöbetlerde anormal elektriksel aktivite beynin iki tarafında aynı anda veya çok kısa süre içinde başlar.

Bu grupta:

• Kısa süreli dalma nöbetleri
• Kasların aniden sertleştiği tonik nöbetler
• Ritmik kasılmaların görüldüğü klonik nöbetler
• Kısa ve ani sıçramaların yaşandığı miyoklonik nöbetler
• Kas tonusunun kaybolduğu atonik nöbetler
• Bilinç kaybı ve tüm vücutta kasılmayla seyreden tonik-klonik nöbetler

görülebilir.

Epilepsi Nöbetini Tetikleyebilen Faktörler Nelerdir?

Nöbet tetikleyicisi ile epilepsinin nedeni aynı şey değildir. Tetikleyiciler epilepsiye yol açmak zorunda değildir; ancak epilepsisi veya nöbet yatkınlığı bulunan kişilerde nöbet görülme olasılığını artırabilir.

Her hastanın tetikleyicileri farklı olabilir.

Yaygın tetikleyiciler şunlardır:

• Uykusuzluk
• Yoğun stres
• İlaç dozlarının atlanması
• Alkol kullanımı veya alkolün aniden bırakılması
• Uzun süre aç kalma
• Sıvı kaybı
• Yüksek ateş
• Bazı kişilerde yanıp sönen ışıklar
• Adet döngüsüyle ilişkili hormonal değişiklikler
• Doktor kontrolü dışında ilaç başlama veya bırakma
• Çok yüksek dozda bazı ilaçların veya maddelerin kullanılması

Epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlar doktor önerisi olmadan azaltılmamalı veya aniden bırakılmamalıdır. İlaç değişiklikleri nöbet riskini artırabileceği için nöroloji uzmanının yönlendirmesiyle yapılmalıdır.

Hormonal Değişiklikler Epilepsi Nöbetini Etkiler Mi?

Bazı kadınlarda adet döngüsü sırasında hormon seviyelerindeki değişimlerle nöbet sıklığı arasında ilişki görülebilir. Bu durum katamenyal epilepsi olarak adlandırılır.

Gebelik, doğum sonrası dönem ve menopoz da hormon düzeylerini, uyku düzenini ve kullanılan ilaçların vücuttaki seviyesini etkileyebilir. Epilepsisi bulunan ve gebelik planlayan kişilerin ilaçlarını kendiliğinden bırakmaması, süreci nöroloji ve kadın hastalıkları uzmanlarıyla birlikte planlaması gerekir.

Epilepsi Tanısı Nasıl Konulur?

Epilepsi tanısı yalnızca tek bir test sonucuna dayanmaz. Nöroloji uzmanı kişinin nöbet öyküsünü, nöbetin nasıl başladığını, ne kadar sürdüğünü, nöbet sonrasında yaşananları ve olası tetikleyicileri birlikte değerlendirir.

Nöbet sırasında kişinin bilinci etkilenebileceği için olaya tanık olan kişilerin verdiği bilgiler tanı açısından önemlidir. Güvenli koşullarda kaydedilmiş bir video da hekime yardımcı olabilir.

Hasta Öyküsü ve Nöbet Tanımı

Tanı sürecinde şu sorular değerlendirilebilir:

• Nöbetten önce farklı bir his yaşandı mı?
• Nöbet nasıl başladı?
• Bilinç kaybı oldu mu?
• Vücudun hangi bölgesi etkilendi?
• Gözler veya baş bir yöne döndü mü?
• Nöbet ne kadar sürdü?
• Nöbet sonrasında uyku veya zihin bulanıklığı oldu mu?
• Benzer olay daha önce yaşandı mı?
• Kullanılan ilaçlar veya mevcut hastalıklar var mı?
• Ailede epilepsi öyküsü bulunuyor mu?

EEG

Elektroensefalografi, beynin elektriksel aktivitesini kafa derisine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla kaydeden ağrısız bir incelemedir.

EEG’de epilepsiyle uyumlu elektriksel değişiklikler görülebilir. Ancak normal EEG sonucu epilepsiyi tek başına dışlamaz. Bazı hastalarda uyku EEG’si, uzun süreli EEG veya görüntülü EEG izlemi gerekebilir.

MR ve Beyin Görüntüleme

Manyetik rezonans görüntüleme, beyinde nöbetlere yol açabilecek yapısal değişiklikleri değerlendirmek için kullanılabilir.

Beyin tümörü, geçirilmiş inme, travmaya bağlı hasar, gelişimsel anomali veya damar bozukluğu gibi nedenlerin araştırılmasına yardımcı olabilir. Acil durumlarda bilgisayarlı tomografi de kullanılabilir.

Kan Testleri

Kan testleri, nöbete yol açabilecek veya nöbeti taklit edebilecek durumların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Kan şekeri, elektrolitler, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, enfeksiyon göstergeleri ve kullanılan ilaçların düzeyleri incelenebilir.

Tek Nöbet Geçirmek Epilepsi Anlamına Gelir Mi?

Tek bir nöbet geçirilmesi her zaman epilepsi olduğu anlamına gelmez. Yüksek ateş, düşük kan şekeri, elektrolit bozukluğu, zehirlenme, alkol yoksunluğu, enfeksiyon veya akut beyin hasarı gibi durumlarda geçici nöbet görülebilir.

Epilepsi tanısında nöbetin belirgin bir tetikleyici olmadan ortaya çıkması, tekrar riski ve yapılan tetkikler değerlendirilir. İlk kez nöbet geçiren kişinin belirtileri sona ermiş olsa bile sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi gerekir.

Epilepsi Nöbeti Sırasında Ne Yapılmalı?

Nöbet sırasında temel amaç kişinin güvenliğini sağlamak ve yaralanmasını önlemektir.

Aşağıdaki adımlar uygulanabilir:

• Sakin kalın ve nöbetin başladığı saati not edin.
• Kişinin çevresindeki sert, sivri veya tehlikeli eşyaları uzaklaştırın.
• Düşüyorsa güvenli biçimde yere uzanmasına yardımcı olun.
• Başının altına mont veya katlanmış havlu gibi yumuşak bir destek yerleştirin.
• Boynundaki sıkı giysileri gevşetin.
• Kişiyi zorla tutmaya veya kasılmaları durdurmaya çalışmayın.
• Ağzına parmak, kaşık, bez veya başka bir nesne koymayın.
• Nöbet sırasında su, yiyecek veya ilaç vermeyin.
• Uygun olduğunda kişiyi nazikçe yan pozisyona çevirin.
• Bilinci tamamen yerine gelene kadar yanında kalın.
• Nöbet bittikten sonra sakin bir sesle ne olduğunu açıklayın.

Nöbet geçiren kişinin dilini yutması mümkün değildir. Ağzına herhangi bir nesne yerleştirmek diş, çene ve solunum yolu yaralanmalarına neden olabilir.

Epilepsi Nöbetinde Ne Zaman Acil Yardım Çağrılmalı?

Epilepsisi bulunan herkes için her nöbette ambulans çağırmak gerekmeyebilir. Kişinin hekimi tarafından hazırlanmış bir nöbet eylem planı varsa bu plana uyulmalıdır.

Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda 112 aranmalıdır:

• Nöbet ilk kez gerçekleşiyorsa
• Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa
• İlk nöbet bittikten sonra kişi toparlanmadan yeni bir nöbet başlıyorsa
• Kişi nöbet sonrasında nefes almakta zorlanıyorsa
• Bilinç beklenen sürede geri gelmiyorsa
• Nöbet sırasında ciddi yaralanma meydana geldiyse
• Nöbet su içinde gerçekleştiyse
• Nöbet geçiren kişi gebeyse
• Kişinin bilinen nöbetlerinden farklı bir tablo oluştuysa

Uzun süren veya art arda tekrarlayan nöbetler acil tıbbi müdahale gerektirebilir.

Epilepsi Tedavisi Nasıl Planlanır?

Epilepsi tedavisi nöbet türüne, epilepsinin nedenine, kişinin yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve yaşam koşullarına göre bireysel olarak planlanır.

Tedavide en sık nöbet önleyici ilaçlar kullanılır. İlaç seçimi ve dozu nöroloji uzmanı tarafından belirlenmelidir. İlaçla kontrol sağlanamayan bazı hastalarda epilepsi cerrahisi, nöromodülasyon yöntemleri veya belirli beslenme yaklaşımları değerlendirilebilir.

Dünya Sağlık Örgütüne göre uygun biçimde tanı alan ve tedavi edilen epilepsi hastalarının önemli bir bölümü nöbetsiz bir yaşam sürdürebilir. Bununla birlikte tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir ve düzenli uzman takibi gerekir.

Epilepsi Hastalarının Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Etmesi Gerekir?

Epilepsiyle yaşarken tedaviye uyum ve kişisel tetikleyicilerin tanınması önemlidir.

Günlük yaşamda şu noktalara dikkat edilebilir:

• İlaçları önerilen saat ve dozda kullanmak
• İlaçları doktor kontrolü dışında bırakmamak
• Düzenli ve yeterli uyumak
• Öğün atlamamaya dikkat etmek
• Yeterli sıvı tüketmek
• Alkol kullanımı konusunda hekime danışmak
• Nöbet günlüğü tutmak
• Bilinen tetikleyicileri kaydetmek
• Yakın çevreyi nöbet ilk yardımı konusunda bilgilendirmek
• Yüzme ve su aktivitelerinde yalnız kalmamak
• Yüksekte veya tehlikeli makinelerle çalışırken gerekli önlemleri almak

Araç kullanımı, iş güvenliği, gebelik planlaması ve spor gibi konular kişinin nöbet kontrolüne ve yürürlükteki kurallara göre hekimle birlikte değerlendirilmelidir.

Epilepside Ne Zaman Nöroloji Uzmanına Başvurulmalı?

İlk kez nöbet geçiren, tekrarlayan dalma atakları yaşayan veya açıklanamayan bilinç değişiklikleri bulunan kişilerin nöroloji uzmanına başvurması gerekir.

Aşağıdaki belirtiler özellikle değerlendirilmelidir:

• Tekrarlayan bilinç kaybı
• Sık dalma ve boş bakma
• Nedensiz yere düşme
• Tekrarlayan kasılma veya sıçramalar
• Geçici konuşma bozukluğu
• Açıklanamayan hafıza boşlukları
• Anormal koku veya tat algısıyla başlayan ataklar
• Gece uykuda tekrarlayan olağan dışı hareketler
• Tedaviye rağmen devam eden nöbetler
• Nöbetlerin biçiminde veya sıklığında değişiklik

Bu belirtiler her zaman epilepsiye bağlı olmayabilir. Doğru tanı için nörolojik değerlendirme ve gerekli tetkiklerin yapılması önemlidir.

Happ Health İle Online Nöroloji Doktoru Görüşmenizi Planlayın

Tekrarlayan dalma, bilinç değişikliği, istemsiz kasılma, titreme veya nöbet şüphesi kişinin günlük yaşamını ve güvenliğini etkileyebilir. Bu belirtiler her zaman epilepsi anlamına gelmese de nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Happ Health üzerinden Online Nöroloji Doktoru görüşmenizi planlayarak belirtilerinizi, nöbet öykünüzü ve mevcut tetkiklerinizi uzmanla paylaşabilirsiniz. Online görüşme ilk değerlendirme ve takip planının oluşturulmasına yardımcı olabilir; ancak kesin tanı için fizik muayene, EEG, MR, kan testleri veya yüz yüze değerlendirme gerekebilir.

İlk kez nöbet geçirilmesi, nöbetin 5 dakikadan uzun sürmesi, art arda nöbet görülmesi veya kişinin nefes almakta zorlanması durumunda online görüşme beklenmeden 112 aranmalıdır.