Erteleme Hastalığını Yen! Şimdi Başla

Bir itirafta bulunarak başlayayım: Bu yazıyı yazmayı da erteledim.

Evet, ironik ama gerçek. “Bugün yazayım” dedim, sonra “Daha iyi bir zamanda yazarım” diye düşündüm. Araya başka işler girdi, sosyal medyada biraz oyalandım, bir kahve molası verdim derken günler geçti. Sonunda kendime şunu söyledim: “Tam da bu konu üzerine yazmalıyım.”

Çünkü hepimiz erteliyoruz, değil mi?

Spor yapmayı, sağlıklı beslenmeyi, doktora gitmeyi, önemli konuşmaları, yeni başlangıçları, uzun zamandır aklımızda olan ama bir türlü başlamadığımız işleri… Ama işin ilginç tarafı şu: Erteledikçe işler birikiyor, biriktikçe stres artıyor, stres arttıkça daha da fazla erteliyoruz. Böylece kendimizi tam bir kısır döngünün içinde buluyoruz.

Bu yazıda ertelemenin nedenlerini, zihnimizin bizi nasıl kandırdığını ve erteleme alışkanlığını kırmak için neler yapabileceğimizi konuşacağız. Ve evet, şu an bir şeyleri erteleyerek bu yazıyı okuyorsanız, konumuz tam da sizi ilgilendiriyor olabilir.

Erteleme Nedir ve Neden Bu Kadar Çekici Gelir?

Öncelikle şunu netleştirmek gerekir: Erteleme tembellik değildir.

Bir işi sürekli erteliyor olmak, kişinin üşengeç ya da sorumsuz olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman ertelemenin arkasında zorlanma, kaygı, mükemmeliyetçilik, belirsizlik, motivasyon eksikliği ya da başarısız olma korkusu olabilir.

Beynimiz anlık rahatlamayı sever. Uzun vadede bize fayda sağlayacak ama şu anda zor, sıkıcı veya karmaşık görünen işler yerine; hemen iyi hissettirecek, kısa süreli keyif verecek şeylere yönelmek ister. Bu yüzden yapılacak iş gözümüzde büyüdüğünde zihnimiz hızlıca bir çıkış yolu arar.

Tanıdık cümleler genellikle şöyledir:

• “Şu an yorgunum, akşama daha iyi yaparım.”

• “Bir kahve içeyim, sonra başlarım.”

• “Önce biraz sosyal medyaya bakayım, sonra işe koyulurum.”

• “Zaten pazartesi başlamak daha mantıklı olur.”

• “Daha hazır hissettiğimde yaparım.”

Bu cümleler kısa vadede rahatlatıcıdır. Çünkü o anda zor bir işle yüzleşmek yerine daha kolay ve keyifli bir seçeneğe yönelmiş oluruz. Ancak uzun vadede ertelenen iş büyür, baskı artar ve kişi kendini daha suçlu, daha stresli ve daha yorgun hisseder.

Yani erteleme çoğu zaman bir zaman yönetimi problemi değil, duygu yönetimi problemidir. Zor gelen duygudan kaçmak için işi erteleriz. Fakat iş orada durmaya devam eder.

En Çok Neleri Erteliyoruz?

İlginç olan şu ki, en çok ertelediğimiz şeyler çoğu zaman bize en fazla fayda sağlayacak şeylerdir. Kısa vadede zor, zahmetli veya yorucu göründükleri için onlardan uzaklaşırız; fakat uzun vadede hayat kalitemizi artıracak adımları da böylece geciktirmiş oluruz.

Spor Yapmak

Spor yapmak, erteleme listelerinin en klasik maddelerinden biridir. “Bugün çok yorgunum, yarın kesin başlıyorum” cümlesi çoğu kişiye tanıdık gelir.

Spor yapmayı ertelerken kendimize genellikle şu bahaneleri söyleriz:

• “Bir spor salonuna yazılayım, ondan sonra başlarım.”

• “Önce kendime spor kıyafeti alayım.”

• “Bu hafta çok yoğun, haftaya başlarım.”

• “Motivasyonum gelsin, öyle başlarım.”

Sonuçta haftalar, bazen aylar geçer ama başlangıç bir türlü gelmez. Oysa çoğu zaman ihtiyaç duyulan şey büyük bir motivasyon değil, küçük ve sürdürülebilir bir ilk adımdır.

Sağlıklı Beslenmek

Sağlıklı beslenme de sık ertelenen konulardan biridir. Çünkü beslenme alışkanlıklarını değiştirmek yalnızca ne yediğimizle değil, günlük rutinlerimizle, stresle, sosyal hayatla ve duygusal ihtiyaçlarla da ilgilidir.

Bu konuda en sık duyduğumuz cümleler şunlardır:

• “Şu hafta sonu bir geçsin, sonra başlarım.”

• “Pazartesi kesin sağlıklı besleniyorum.”

• “Önce evdeki abur cuburları bitireyim.”

• “Tatil dönüşü daha düzenli olurum.”

Ancak o pazartesi çoğu zaman gelmez. Çünkü sağlıklı beslenme, mükemmel bir başlangıç beklemekten çok, bugünkü öğünde daha iyi bir seçim yapabilmekle başlar.

Doktora Gitmek

Sağlıkla ilgili konuların ertelenmesi daha riskli olabilir. Kişi bazen bir belirtiyi önemsemez, bazen korktuğu için doktora gitmeyi geciktirir, bazen de yoğunluk nedeniyle randevu almayı erteler.

Bu durumda zihnimiz yine devreye girer:

• “Şimdi gitmeye gerek yok, biraz daha bekleyeyim.”

• “Belki kendiliğinden geçer.”

• “Çok sıra olur, sonra giderim.”

• “Şu işler bitsin, öyle bakarım.”

Oysa sağlıkla ilgili belirtileri uzun süre görmezden gelmek, basitçe çözülebilecek bir konunun daha karmaşık hale gelmesine neden olabilir. Bu nedenle bedensel ve ruhsal sağlığı ilgilendiren konularda erteleme alışkanlığını fark etmek önemlidir.

Büyük Projelere Başlamak

Yeni bir işe, kişisel projeye, eğitime, yazıya, girişime ya da uzun vadeli bir hedefe başlamak da çoğu zaman ertelenir. Çünkü büyük projeler belirsizlik içerir. Nereden başlanacağı bilinmediğinde kişi kendini sıkışmış hissedebilir.

Büyük projeleri ertelerken şu cümleler sık görülür:

• “Önce mükemmel fikri bulmam lazım.”

• “Şu an çok yoğunum, daha uygun bir zamanda başlarım.”

• “Biraz daha araştırma yapayım.”

• “Hazır hissettiğimde daha iyi olur.”

Fakat çoğu zaman mükemmel zaman gelmez. Başlamak için her şeyin tamamlanmasını beklemek, başlamanın önündeki en büyük engellerden biridir.

Konuşmalar ve Zor Sohbetler

Bazen ertelediğimiz şey bir görev değil, bir konuşmadır. Patronla yapılacak bir görüşme, bir arkadaşla açıklığa kavuşturulması gereken bir konu, aile içinde konuşulması gereken bir mesele ya da ilişkide uzun süredir ertelenen ciddi bir konuşma olabilir.

Bu tür konuşmalar genellikle şu düşüncelerle ertelenir:

• “Şimdi sırası değil.”

• “Ortam uygun değil.”

• “Yanlış anlaşılabilirim.”

• “Daha sonra daha sakin konuşuruz.”

• “Konuyu açarsam sorun büyür.”

Ancak konuşulmadıkça konu ortadan kalkmaz. Aksine, çoğu zaman zihinde daha fazla yer kaplar ve ilişkilerde görünmez bir mesafe oluşturur.

Erteleme Alışkanlığından Nasıl Kurtulabiliriz?

Erteleme alışkanlığını tamamen bir anda bırakmak gerçekçi olmayabilir. Ancak küçük adımlarla bu döngüyü kırmak mümkündür. Önemli olan, kendimizi suçlamak yerine ertelediğimiz anlarda ne hissettiğimizi ve neyin bizi durdurduğunu fark etmektir.

1. “5 Dakika Kuralı” ile Başlayın

Beynimiz büyük işleri gözümüzde büyütür. “Bu raporu bitirmem lazım”, “Spor yapmam lazım” ya da “Bu projeye başlamam lazım” gibi cümleler zihinde ağır bir yük gibi durabilir. Bu yüzden işe küçük başlamak daha etkilidir.

Kendinize sadece şunu söyleyin:

• “Bu işe yalnızca 5 dakika ayıracağım.”

• “Sadece ilk paragrafı yazacağım.”

• “Sadece spor kıyafetlerimi giyeceğim.”

• “Sadece randevu sayfasını açacağım.”

Çoğu zaman en zor kısım başlamak olduğu için, 5 dakika kuralı zihnin direnç göstermesini azaltır. Başladıktan sonra devam etmek genellikle daha kolay hale gelir.

2. Net ve Küçük Hedefler Koyun

Belirsiz hedefler ertelemeyi kolaylaştırır. “Daha düzenli olacağım”, “Daha çok kitap okuyacağım” ya da “Sağlıklı yaşayacağım” gibi hedefler kulağa güzel gelir ama uygulanması zordur. Çünkü ne zaman, nasıl ve ne kadar yapılacağı net değildir.

Bunun yerine hedefleri daha küçük ve ölçülebilir hale getirmek gerekir:

• “Daha çok kitap okuyacağım” yerine “Her akşam 20 dakika kitap okuyacağım.”

• “Sağlıklı besleneceğim” yerine “Bugün öğle yemeğinde sebze ekleyeceğim.”

• “Spor yapacağım” yerine “Her sabah 10 dakika yürüyüş yapacağım.”

• “Daha üretken olacağım” yerine “Bugün yalnızca bir görevi tamamlayacağım.”

Küçük hedefler daha ulaşılabilir olduğu için başlama ihtimalini artırır.

3. Kendinizi Ödüllendirin

Beyin ödül sistemini sever. Bu nedenle tamamlanan küçük görevlerden sonra kendinize küçük ödüller vermek motivasyonu artırabilir. Buradaki amaç, yapılan davranışı zihinde olumlu bir deneyimle eşleştirmektir.

Kendinizi ödüllendirmek için şunları deneyebilirsiniz:

• İşinizi bitirdikten sonra sevdiğiniz bir dizinin bir bölümünü izlemek.

• Spor yaptıktan sonra keyifli bir kahve molası vermek.

• Kitap okuduktan sonra sevdiğiniz bir atıştırmalığı yemek.

• Zor bir konuşmayı yaptıktan sonra kendinize sakin bir yürüyüş alanı açmak.

• Günlük hedefinizi tamamladıktan sonra kısa bir dinlenme molası vermek.

Ödülün büyük olması gerekmez. Önemli olan, beynin “başladım ve iyi hissettim” bağlantısını kurmasıdır.

4. Ortamınızı Düzenleyin

Erteleme bazen irade eksikliğinden değil, ortamın sürekli dikkat dağıtmasından kaynaklanır. Çalışırken telefonun yanınızda olması, açık sosyal medya sekmeleri, sürekli gelen bildirimler veya dağınık bir masa başlama isteğini azaltabilir.

Daha odaklı bir ortam için şunları yapabilirsiniz:

• Telefonu çalışma alanından uzaklaştırın.

• Sosyal medya bildirimlerini kapatın.

• Çalışacağınız alanı sadeleştirin.

• Tek seferde yalnızca bir işe odaklanın.

• Dikkatinizi bölen sekmeleri ve uygulamaları kapatın.

Ortamı düzenlemek, zihnin de daha kolay toparlanmasına yardımcı olur.

5. “Mükemmel Anı” Beklemeyi Bırakın

Ertelemenin en güçlü bahanelerinden biri mükemmel zamanı beklemektir. Ancak çoğu zaman mükemmel an, mükemmel motivasyon ya da mükemmel hazırlık diye bir şey yoktur.

Başlamak için her şeyin hazır olmasını beklemek, başlangıcı sürekli ileriye atar. Oysa çoğu şey başladıktan sonra netleşir. İlk adım eksik, küçük, dağınık veya kusurlu olabilir. Bu onun değersiz olduğu anlamına gelmez.

Bugün atılan küçük bir adım, haftalarca beklenen mükemmel plandan daha değerlidir.

Ertelemeyi Yenmek İçin İlk Adım Farkındalıktır

Erteleme, çoğu zaman tembellikten değil; zor duygulardan, belirsizlikten, mükemmeliyetçilikten veya başarısız olma korkusundan beslenir. Bu yüzden kendimize “Neden bu kadar tembelim?” diye sormak yerine “Bu işi yaparken hangi duygudan kaçıyorum?” diye sormak daha sağlıklı olabilir.

Belki sıkılmaktan, belki başarısız olmaktan, belki eleştirilmekten, belki de yeterince iyi yapamamaktan korkuyoruz. Bunu fark ettiğimizde erteleme davranışını daha iyi anlayabilir ve onunla daha gerçekçi biçimde baş edebiliriz. Unutmayın, erteleme alışkanlığını kırmak büyük ve dramatik kararlarla değil, küçük ama düzenli adımlarla mümkündür. Bugün yapılacak tek bir küçük başlangıç, uzun süredir ertelenen bir döngüyü değiştirebilir.

Hayat her zaman kusursuz bir başlangıç sunmayabilir. Ama çoğu zaman başlamak için ihtiyacımız olan şey, mükemmel zaman değil, küçük bir adımdır.